Liposom telah dikaji selama lebih setengah abad dan kini diiktiraf secara meluas sebagai sistem penghantaran liposom termaju. Ia pertama kali diterangkan pada tahun 1960-an oleh penyelidik British Alec D. Bangham semasa penyiasatan ke atas kelakuan fosfolipid. Dari segi struktur, liposom adalah vesikel sfera mikroskopik yang terdiri daripada satu atau lebih dwilapisan fosfolipid. Kemajuan ketara dalam teknologi liposom dicapai pada akhir tahun 1990-an, apabila liposom mula dikomersialkan untuk penghantaran ubat farmaseutikal.
Penyediaan liposom biasanya bermula dengan melarutkan fosfolipid dalam pelarut organik, diikuti dengan penyingkiran pelarut dan penghidratan dalam fasa akueus. Untuk membentuk vesikel yang stabil, pelbagai teknik penyebaran digunakan, termasuk penyebaran mekanikal, kaedah berasaskan pelarut, dan penyingkiran detergen. Pendekatan yang biasa digunakan seperti sonikasi, penyemperitan membran, penyemperitan sel tekanan French, dan kitaran beku–cair adalah penting untuk mengawal saiz zarah dan meningkatkan prestasi formulasi liposom.
Sifat liposom berbeza bergantung pada komposisi lipid, cas permukaan, saiz vesikel, dan kaedah penyediaan. Penilaian menyeluruh terhadap sistem penghantaran liposom biasanya merangkumi taburan saiz zarah, morfologi, kestabilan membran, kecairan dwilapisan, dan kecekapan pengkapsulan. Antara parameter ini, kapasiti pengkapsulan memainkan peranan penting dalam menentukan keberkesanan bahan liposom dalam aplikasi dunia sebenar.
Liposom digunakan secara meluas sebagai pembawa biokompatibel dan tidak toksik untuk kedua-dua sebatian aktif hidrofilik dan hidrofobik. Melalui pengkapsulan liposom, bahan-bahan sensitif seperti antioksidan, agen anti-radang, sebatian antimikrob, dan bahan aktif anti-kanser boleh dilindungi daripada degradasi. Pendekatan penghantaran ini meningkatkan bioavailabiliti, memperbaiki kestabilan, dan membolehkan pengangkutan bahan aktif yang lebih cekap ke tapak sasaran.
Dengan perkembangan berterusan dalam teknologi liposom, liposom moden boleh direka bentuk sebagai platform penghantaran pintar. Pengoptimuman struktur dan pengubahsuaian permukaan membantu meningkatkan biodistribusi, memanjangkan masa peredaran, meningkatkan kestabilan sebatian, dan mengurangkan ketoksikan sistemik. Kelebihan ini menjadikan sistem penghantaran liposom semakin penting dalam formulasi farmaseutikal, nutraseutikal, kosmetik, dan makanan berfungsi.
Dari penemuan makmal awal hingga aplikasi industri moden, liposom telah berkembang menjadi penyelesaian penghantaran yang serba boleh dan boleh dipercayai. Berkat keselamatan, kebolehsuaian, dan keupayaannya untuk membawa pelbagai bahan aktif, sistem penghantaran liposom kini digunakan secara meluas dalam industri farmaseutikal, kosmetik, nutraseutikal, dan makanan.
Rujukan
D.D. Lasic
Novel applications of liposomes
Trends Biotechnol(1998)
V.K. Sharma et al.
A historical perspective of liposomes-a bio nanomaterial
Mater Today Proc(2021)
L. Zhao et al.
Food Res Int(2015)
H.M. Kieler-Ferguson et al.
Eur J Pharm Sci(2017)
K. Kono
Thermosensitive polymer-modified liposomes
Adv Drug Deliv Rev(2001)
E. Yuba et al.
Biomaterials(2010)
H. Takeuchi et al.
J Control Release(2000)
H.C. Loughrey et al.
Optimized procedures for the coupling of proteins to liposomes
J Immunol Methods(1990)
A.N. Lukyanov et al.
J Control Release(2004)
C.K. Song et al.
Disaccharide-modified liposomes and their in vitro intracellular uptake
Int J Pharm(2009)
EN
es 
jp 
ko 
fr 
de 
it 
ru 
pt 
th 
ar 
ms 
